Η άκανθα πτέρνας, γνωστή και ως πελματιαία απονευρωσίτιδα, αποτελεί συχνή αιτία πόνου στην κάτω επιφάνεια του ποδιού. Σχετίζεται με βλάβη της πελματιαίας απονεύρωσης, του ινώδους ιστού που εκτείνεται από την πτέρνα έως τα δάκτυλα και συμβάλλει στη στήριξη της ποδικής καμάρας.
Η συνεχής μηχανική φόρτιση προκαλεί μικροτραυματισμούς στο σημείο πρόσφυσης του ιστού στην πτέρνα. Η διαδικασία επούλωσης μπορεί να μην ολοκληρώνεται πλήρως, με αποτέλεσμα επίμονο ερεθισμό και πόνο κατά τη φόρτιση του άκρου.
Το σύμπτωμα εμφανίζεται χαρακτηριστικά στα πρώτα βήματα μετά την έγερση ή έπειτα από περίοδο ακινησίας και επηρεάζει σημαντικά τη βάδιση και τη λειτουργικότητα του ποδιού.
Δείτε επίσης: Οι πιο συχνές ορθοπαιδικές παθήσεις: Συμπτώματα και πότε χρειάζεται ορθοπαιδικός
Τι είναι η άκανθα πτέρνας
Η άκανθα πτέρνας αποτελεί πάθηση της πελματιαίας απονεύρωσης στο σημείο όπου προσφύεται στο οστό της πτέρνας. Η πελματιαία απονεύρωση είναι ένας ισχυρός ινώδης ιστός που στηρίζει την ποδική καμάρα και απορροφά τις δυνάμεις που ασκούνται κατά τη βάδιση.
Η επαναλαμβανόμενη φόρτιση δημιουργεί μικρορήξεις στις ίνες του ιστού. Όταν η αποκατάσταση δεν επαρκεί, αναπτύσσεται χρόνια φλεγμονώδης και εκφυλιστική αντίδραση. Με την πάροδο του χρόνου μπορεί να σχηματιστεί οστική προεξοχή στην πτέρνα, η οποία ονομάζεται άκανθα.
Ο πόνος εμφανίζεται κυρίως μετά από περίοδο ακινησίας, επειδή ο ιστός βραχύνεται κατά την ανάπαυση και διατείνεται απότομα στα πρώτα βήματα. Για τον λόγο αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό σύμπτωμα ο έντονος πρωινός πόνος που μειώνεται προσωρινά με τη βάδιση.
Δείτε επίσης: Διατροφή και αρθρώσεις: τροφές που βοηθούν και τι να αποφεύγεις
Αίτια και παράγοντες κινδύνου
Η άκανθα πτέρνας οφείλεται κυρίως σε χρόνια μηχανική καταπόνηση της πελματιαίας απονεύρωσης. Η επαναλαμβανόμενη φόρτιση στο σημείο πρόσφυσης στην πτέρνα προκαλεί μικροτραυματισμούς, οι οποίοι με τον χρόνο οδηγούν σε εκφυλισμό του ιστού.
Παρατεταμένη ορθοστασία
Εργασίες που απαιτούν πολύωρη παραμονή σε όρθια θέση αυξάνουν σημαντικά τα φορτία που δέχεται η πτέρνα κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Τρέξιμο και έντονη άσκηση
Η απότομη αύξηση της δραστηριότητας ή η άσκηση σε σκληρές επιφάνειες επιβαρύνει την πελματιαία απονεύρωση και ευνοεί τη δημιουργία βλάβης.
Αυξημένο σωματικό βάρος
Το επιπλέον φορτίο αυξάνει τις πιέσεις στην ποδική καμάρα και επιταχύνει τη φθορά του ιστού.
Πλατυποδία ή κοιλοποδία
Οι διαταραχές της ποδικής καμάρας μεταβάλλουν την κατανομή φορτίων στο πέλμα και αυξάνουν την τάση στην απονεύρωση.
Ακατάλληλη υπόδηση
Παπούτσια χωρίς επαρκή απορρόφηση κραδασμών ή χωρίς υποστήριξη της καμάρας συμβάλλουν στην ανάπτυξη της πάθησης.
Δείτε επίσης: Χρόνιος πόνος και ορθοπαιδικές παθήσεις: πώς επηρεάζεται η ψυχολογία του ασθενούς
Συμπτώματα
Το κύριο σύμπτωμα της άκανθας πτέρνας είναι ο πόνος στην κάτω επιφάνεια της πτέρνας. Εμφανίζεται χαρακτηριστικά στα πρώτα βήματα μετά την έγερση από το κρεβάτι ή μετά από παρατεταμένη καθιστική θέση.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορεί να μειώνεται, επανέρχεται όμως μετά από πολύωρη ορθοστασία ή βάδιση. Σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις ο πόνος παραμένει συνεχής και δυσχεραίνει τη φόρτιση του ποδιού.
Συχνά συνοδεύεται από αίσθημα τάσης στο πέλμα και ευαισθησία κατά την πίεση στο σημείο της πτέρνας. Ο τρόπος βάδισης μπορεί να αλλάξει ώστε να αποφεύγεται η φόρτιση της περιοχής, προκαλώντας επιβάρυνση σε άλλες αρθρώσεις.
Η διαφοροποίηση από άλλες παθήσεις, όπως κάταγμα κόπωσης ή νευρολογικός πόνος, βασίζεται στη χαρακτηριστική εμφάνιση των ενοχλημάτων μετά από ανάπαυση.
Δείτε επίσης: Προστασία αρθρώσεων: καθημερινές συνήθειες που βοηθούν
Διάγνωση
Η διάγνωση της άκανθας πτέρνας βασίζεται κυρίως στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση. Ο χαρακτηριστικός πόνος στα πρώτα βήματα μετά από ανάπαυση και η ευαισθησία στην πίεση στο πρόσθιο τμήμα της πτέρνας αποτελούν βασικά ευρήματα.
Κατά την εξέταση αξιολογείται η ποδική καμάρα, η κινητικότητα της ποδοκνημικής άρθρωσης και η τάση της πελματιαίας απονεύρωσης. Παράλληλα αποκλείονται άλλες αιτίες πόνου στο πέλμα, όπως νευρική παγίδευση ή κάταγμα κόπωσης.
Η ακτινογραφία μπορεί να αναδείξει οστική προεξοχή στην πτέρνα, ωστόσο η παρουσία της δεν σχετίζεται πάντα με την ένταση των συμπτωμάτων. Ο υπερηχογραφικός έλεγχος επιτρέπει την εκτίμηση του πάχους και της δομής της απονεύρωσης, ενώ περαιτέρω απεικόνιση χρησιμοποιείται σε επίμονα ή άτυπα περιστατικά.
Θεραπεία άκανθας πτέρνας
Η αντιμετώπιση στοχεύει στη μείωση του πόνου και στην αποφόρτιση της πελματιαίας απονεύρωσης ώστε να επιτραπεί η επούλωση του ιστού. Στις περισσότερες περιπτώσεις εφαρμόζονται συντηρητικές μέθοδοι με σταδιακή βελτίωση των συμπτωμάτων.
Συντηρητική αντιμετώπιση
Η προσωρινή μείωση δραστηριοτήτων που επιβαρύνουν την πτέρνα αποτελεί βασικό βήμα. Η εφαρμογή ψύξης βοηθά στον έλεγχο του πόνου, ενώ η φαρμακευτική αγωγή χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της φλεγμονώδους αντίδρασης.
Φυσικοθεραπεία
Οι διατάσεις της πελματιαίας απονεύρωσης και του γαστροκνημίου μειώνουν την τάση στον ιστό. Η προοδευτική ενδυνάμωση βελτιώνει τη στήριξη της ποδικής καμάρας και περιορίζει την υποτροπή.
Ορθωτικά πέλματα
Η χρήση υποστηρικτικών πελμάτων συμβάλλει στην καλύτερη κατανομή φορτίων και στη μείωση της πίεσης στο σημείο πρόσφυσης.
Επεμβατικές μέθοδοι
Σε επίμονες περιπτώσεις εφαρμόζονται θεραπείες όπως κρουστικά κύματα ή τοπικές εγχύσεις, με στόχο την ενεργοποίηση της διαδικασίας επούλωσης.